حسام محمدی

دیدار نیکی هیلی نماینده آمریکا در سازمان ملل از وین تنها یک دیدار نبود. مؤلفه های سیاست خارجی به ما می گوید پشت پرده هر دیدار و هر گونه تعامل بین المللی مصالح و منافعی است که بازیگران خود را می طللبد. در اینجا که مشخصا سرنوشت برجام در میان است بازیگران کدامنند و هر یک چه نقشی دارند؟

اگر 1+5 را که طرف حساب ظریف و تیمش در مذاکرات بی سابقه و طولانی مدت برجام به حساب بیاوریم می توان گفت که بازیگران همین ها بودند. اما اگر به کنه مذاکرات و ماهیت دعوا نگاهی بیاندازیم ، نیک در می یابیم که یک بازیگر نقش اصلی دارد که در شمار اعداد ما نبوده. این بازیگر آژانس بین المللی انرژی اتمی است. ما با آژانس توانستیم مسئله PMD )ابعاد احتمالی نظامی( و موضوع بازرسی ها و پروتکل الحاقی را حل کنیم و این موضوعات مبنای مذاکرات و حل و فصل پرونده هسته ای کشورمان قرار گرفت که در اهمیت آن نباید تردید کرد.

اکنون نیکی هیلی در تلاش برای بازگشایی پروندهPMD است. خوبست در این رابطه کمی به عقب برگردیم.

ابعاد این پرونده چیست؟ آمریکاییها از همان روز نخست بحران هسته‌ای، تلاش کردند نگرانی‌های ادعایی درباره برنامه هسته‌یی را بهانه و ابزاری برای ورود، کسب اطلاعات و اگر توانستند محدود‌سازی و خرابکاری در برنامه نظامی متعارف ایران قرار دهند. دقیقاً به همین دلیل، موضوعاتی مانند PMD ساخته شد تا پلی میان برنامه هسته‌یی و برنامه دفاعی متعارف ایران ایجاد و بحران را از یکی به دیگری منتقل کند. 

طبق مذاکرات برجامی ایران و آژانس در مورد این پرونده یک توافق جداگانه و محرمانه داشتند ومسئله ظاهرا حل شد اما در واقع امر این قضیه ناتمام ماند. باز ماندن PMD ، به‌معنی باز ماندن همه آن مسیرهایی است که تاکنون توطئه‌ها و خرابکاری‌ها علیه برنامه هسته‌یی ایران از طریق آن انجام شده است. در حقیقت باز ماندن موضوع PMD راه را برای بهانه‌جوییهای پی‌درپی آژانس –که در توافق نهایی خصوصا در زمینه تعلیق تحریمها به‌عنوان یکی از داوران اصلی تعیین شده- باز می‌گذارد و هر لحظه به آمریکا این امکان را می‌دهد که با سندسازی و طرح ادعاهای جدید، انجام همه تعهدات خود را متوقف کنند. PMD یک موضوع سیاسی است و طبق برجام فیصله نیافت و ایران پذیرفت که در این زمینه به نگرانی‌های آژانس بپردازد و متأسفانه تعلیق تحریمها به‌ویژه تحریمهای شورای امنیت به این موضوع مشروط شد. 

متن منتشر شده از سوی آمریکا در توافق لوزان در فروردین 94 نیز می‌گوید PMD باز می‌ماند و ایران مجموعه‌ای مورد توافق از اقدامات ( agreed set of measures ) را برای رفع نگرانی‌های آژانس در این باره انجام خواهد داد. بنابراین باز ماندن PMD یعنی باز ماندن اصلی‌ترین عامل بهانه تراشی و توطئه علیه برنامه هسته‌یی ایران.

حال مروری بر نیت تیم ترامپ موضوع را کمی روشن تر می کند. آمریکایی‌ها در شرایط پسابرجام سه هدف را دنبال می‌کنند:

  1. بازگشایی مجدد PMD
  2. تحمیل مذاکرات مجدد برجام به ایران
  3. توسعه تحریم‌های غیرهسته‌ای (حقوق بشری ـ تروریسم) و حفظ سایه سنگین تحریم بر سر ایران

فراموش نباید کرد که ایالات متحده با به‌کارگیری حفره‌های حقوقی موجود در متن برجام به صورت متوالی توانسته حقوق ایران در متن برجام را با موانع جدی روبرو و استفاده از این حفره‌ها را به میزانی تکرار کند که نهایتاً ایران مجبور به خروج از برجام یا نقض تعهدات خود شود. این هم یکی از اهداف آمریکاست که سناتور باب کورکر رئیس جمهورخواه کمیته روابط خارجی سنا بر آن پای می فشارد.

از مهم‌ترین حفره‌های حقوقی برجام می‌توان به فقدان ضمانت اجرای1+5 جهت اجرای تعهدات و تعهدات کلی‌ , ‌مبهم‌ و قابل تفسیر امریکا و تصریح به بازگشت‌پذیر بودن تحریم‌ها علیه ایران و فقدان پذیرش یا تصریح بازگشت‌پذیر بودن اقدامات ایران اشاره کرد.

 متأسفانه تیم مذاکره کننده با ساده انگاری پذیرش پروتکل الحاقی و اقدامات شفاف‌ساز و اجازه نظارت از اماکن نظامی ‌به مأموران آژانس بین‌المللی انرژی و همچنین پذیرش مرجعیت این آژانس که امریکایی‌ها با استناد به آن اهداف پسا برجامی خود را پیگیری می‌کنند را درمتن برجام پذیرا شدند. این امر هم اکنون به مثابه طناب داری است که بر گردن برجام آویخته شده و البته ابعاد اثرگذاری آن فراتر از برجام است.

اگر چه با توجه به متن توافق هسته‌ای خنثی‌سازی بسیاری از اهداف سه گانه فوق به‌ویژه در بحث PMD دشوار است اما دستگاه سیاست خارجه نباید تنها به توئیت و نامه نگاری بسنده کند و باید مجموعه اقدامات پیشگیرانه را طراحی کند تا اهداف نیکی هیلی خنثی گردد.

اگر موضوع PMD مجددا روی میز ایران بیاید و قضیه ابعاد بین المللی پیدا کند این ما هستیم که بازنده خواهیم بود چرا که با دستان خودمان بازرسی ها و نظارت ها را پذیرفته ایم و هر گونه نقض عهدی به مراتب قضیه را پیچیده تر کرده و موضوع روی میز شورای امنیت سازمان ملل خواهد رفت و در آنصورت تیم خانم هیلی در سازمان ملل با لابی قوی و حرفه ای خود براحتی می توانند اجماع جدیدی علیه ایران ایجاد کنند که خروج از این بحران جدید به سادگی نخواهد بود.

هزینه خروج از برجام هم طبعا اگر ایران آغازگر آن باشد بر عهده خودمان است. از اینرو می توان گفت آمریکا با بازی جدید خود با آژانس کشور را در آستانه یک بحران جدید قرار می دهد که می تواند ابعاد امنیت ملی به خود گرفته و مجددا سایه جنگ را بازگرداند.

روی این مطلب کامنت بگذارید

Please enter your comment!
Please enter your name here