محمد عبداللهی

برگزاری همه پرسی توسط کردهای عراق، بیانگر ایجاد یک وضعیت پیچیده در شرایطی خاص است که میتواند تحولاتی مهم در آینده نزدیک را رقم بزند. بطور خاص بعد از برگزاری این همه پرسی که با نظر مخالف عمده کشورها و قدرتهای غربی برگزار شد، شاهد تحولاتی مهم در این رابطه هستیم که سمت و سو و جهت داری این تحولات و حوادث اخیر به سمت تشدید تنش ها و بروز اختلافات اساسی در کل منطقه را شاهد بوده ایم.

همه پرسی کردستان عراق همانطور که توسط مسعود بارزانی رئیس اقلیم کردستان عراق از ماهها پیش اعلام شده بود و علیرغم مخالفتهای زیاد از سوی دولت مرکزی عراق و قدرتهای غربی نظیر آمریکا، فرانسه، سازمان ملل متحد و … دوشنبه هفته گذشته برگزار شد و در حالی که ۹۲ درصد شرکت کنندگان در همه پرسی، از استقلال اقلیم کردستان عراق حمایت کردند، بسیاری بر ابطال این همه پرسی تاکید میکنند. برگزاری این همه پرسی واکنش ها و تنش های بسیاری را تاکنون در پی داشته است که به مهمترین واکنش و تنش های این منطقه با مهمترین کشورهای پیرامون آن اشاره میکنیم.

عراق

دولت مرکزی عراق همه‌پرسی اقلیم کردستان را اقدامی غیرقانونی و باطل اعلام کرد و حیدر العبادی نخست وزیر این کشور را به برداشتن گام‌های قانونی برای حفظ وحدت عراق، ملزم کرد و به العبادی این اختیار را داد تا نیروهای ارتش را در منطقه کرکوک مستقر کند  از حیدر العبادی خواست با گفت‌وگوی مشروط با اقلیم کردستان عراق مگر بعد از لغو نتایج همه‌پرسی، موافقت نکند.

حیدر العبادی نخست‌وزیر عراق گفت که رهبران کرد با برگزاری همه پرسی مرتکب “اشتباه استراتژیک و تاریخی” شده‌اند و به آنها تا روز جمعه وقت داد تا کنترل فرودگاهها و مرزهای شمالی عراق را به دولت مرکزی تحویل دهند. العبادی گفت در صورتیکه این فرمان نادیده گرفته شود, پروازهای بین‌المللی به منطقه کردی معلق خواهد شد که این امر با واکنش و مخالفت کردها روبرو شد و در نتیجه باعث شد تا ترکیه از روز جمعه و به درخواست دولت مرکزی عراق تمامی پروازهای خود از مبداء و به مقصد فرودگاه های اقلیم کردستان عراق را لغو نمود. متقابلاً مقامات اقلیم کردستان عراق لغو پروازهای بین المللی از مبداء و به مقصد فرودگاه های منطقه اقلیم را «مجازاتی دسته جمعی» توصیف کرده اند و مقامات کردستان عراق با وجود مخالفت با واگذاری کنترل فرودگاه ها به بغداد, پیشنهاد کرده بودند با دولت مرکزی عراق برای حل این بحران مذاکره کنند.

ایران

در رابطه با برگزاری همه پرسی نیز مسئولان کشورمان از همان آغاز ارائه این طرح، مخالفت قاطع و شدید خود را بطور گسترده در سطح رسانه ای اعلام کرده اند. بعداز انجام همه پرسی، در 6 مهر 96 کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس جلسه فوق‌العاده ای برای بررسی همه‌پرسی در اقلیم کردستان عراق برگزار شد و در این جلسه تمامی دستگاه‌های ذی‌ربط اعم از وزارت امور خارجه، وزارت اطلاعات، سپاه قدس و غیره حضور داشتند و سپس جلسه ای غیرعلنی در مجلس با حضور آقای شمخانی حول محور امنیت ملی کشور تشکیل شد که وی ابعاد حقوقی, سیاسی و امنیتی همه پرسی استقلال کردستان عراق و موضع گیری ها در سطح بین المللی مانند سازمان ملل و شورای امنیت و کشورهای همسایه را مطرح کردند و در نهایت سیاست و موضع ایران درباره همه پرسی استقلال اقلیم کردستان همان چیزی است که رسما از جانب شورای عالی امنیت ملی اعلام شد؛ یعنی که سیاست ایران نیز حفظ تمامیت ارضی عراق و دفاع از مجلس و دولت این کشور است. در همین رابطه نیز کشورمان اقداماتی عملی را طی این مدت از جمله بستن کلیه پروازهای هوایی از و به فرودگاههای منطقه کردستان عراق و محدودتر کردن مرز زمینی با این منطقه را در دستور کار خود قرار داد و به اجرا گذاشت.

ترکیه

از سوی دیگر رجب طیب اردوغان رئیس جمهور ترکیه انتقاد خود از همه پرسی کردستان را افزایش داد و آنرا “خیانت” علیه ترکیه نامید و تهدید نمود که یک بلوکه خفه‌کننده را بر منطقه کردستان در شمال عراق اعمال نماید. وی افزود: “اگر بارزانی و حکومت منطقه‌ای کردستان هر چه زودتر این اشتباه را حل نکنند، آنها در تاریخ بعنوان کسانی که منطقه را به یک جنگ فرقه‌ای کشاندند شرمگین خواهند شد. کار، زمانیکه ما شیرهای نفت را ببیندیم تمام میشود، تمامی درآمدها ناپدید میشود، و زمانیکه کامیونهای ما دیگر به شمال عراق نروند آنها قادر به یافتن غذا نخواهند بود.”

در یک کلام ترکیه نگران است که همه پرسی برای یک موجودیت مستقل سیاسی کردی میتواند جنگ پ.ک.ک. علیه آن را تشدید کند، بنابراین مخالف تمام عیار این همه پرسی و ادامه روند آن بوده و هست.

آمریکا

بلافاصله بعد از برگزاری همه پرسی در اقلیم کردستان عراق،  وزارتخارجه آمریکا در موضعی دوپهلو ضمن انتقاد از برگزاری این همه پرسی اعلام کرد که وزارتخارجه آمریکا گفت از اینکه دولت منطقه‌ای دست به رأی‌گیری زده است ” بشدت مأیوس شده است” اما ”روابط تاریخی با مردم منطقه کردستان عراق تغییر نخواهد کرد.” وزارتخارجه در ادامه برگزاری این همه پرسی را واسطه ی خراب کردن روابط با بغداد و کشورهای همسایه و باعث بی‌ثباتی و افزایش سختی برای مردم در منطقه کردستان دانست.”

فرانسه

فرانسه برغم ابراز مخالفت با همه پرسی ولی سیاستی نزدیک به سیاست آمریکا را در پیش گرفته است. ماکرون رئیس جمهور فرانسه در تماسی با حیدر العبادی نخست وزیر عراق به وی گوشزد کرد که بغداد باید از ایجاد تشنج و گسترش آن خودداری کرده و حقوق کردها را برسمیت بشناسد و پیشنهاد کرده که کشورش به عراق کمک نماید تا هیچ تشنجی بین بغداد و اربیل روی ندهد. در همین رابطه ماکرون از عبادی خواسته که روز پنجشنبه آینده 13 مهر به فرانسه برود.

مهم است که درک کنیم که با وضعیت بسیار پیچیده ای مواجهیم که همه بازیگران آن نه تنها متعدد بلکه بسیار زیاده خواه هستند.

بهمین منظور تحولات از برگزاری همه پرسی تاکنون به سمت تشدید شدن تنش ها میان منطقه اقلیم کردستان با عراق و کشورهای هم محور آن شده است.

قطعا تحولات در این رابطه از 3 مسیر فراتر نخواهد رفت. اول اینکه باید دید که آیا این اقداماتی که علیه کردستان بکارگرفته شده،در آینده نزدیک باعث خواهد شد تا رهبران کرد از مواضع خود کوتاه آمده و امتیازی را در ازای بدست آوردن همه پرسی به طرف های مشخص خود بدهد؟ یا اینکه ادامه این روند منجر به ورود آمریکا و غرب که در ابتدا به ظاهر مواضع قاطع و مستحکمی در قبال برگزاری همه پرسی داشتند ولی در حال حاضر با اتخاذ سیاست چماق و حلوا و سیاست دوگانه در نظر دارند تا طرفهای اصلی این منازعه را به پای میز مذاکره کشانده و این دعوا را به نفع منافع راهبردی و درازمدت خود، خاتمه دهند؟ و یا اینکه این تنش ها به قوت خود باقی بمانند و حتی این امر منجر به شکل گیری جبهه بندی جدیدی در منطقه شده و کار به منازعات نظامی بکشد؟

در نهایت یکی از این 3 مسیر برنده و بازنده این همه پرسی را مشخص خواهد کرد.

روی این مطلب کامنت بگذارید

Please enter your comment!
Please enter your name here