حسام محمدی

 این ایام تأکید بر «نظام پارلمانی» در قالب خبرها و مصاحبه‌هایی در فضای مجازی نمود بیرونی به خود گرفته است. دو نماینده اصولگرای نزدیک به علی لاریجانی حالا پس از مدت‌ها سکوت پیرامون این نگرش سیاسی درباره ضرورت بازگشت به نظام پارلمانی و ضرورت انجام مطالعه و تحقیقات مؤثر درباره آن سخن گفته‌اند.

اینکه چرا در این برهه زمانی اصولگرایان در مجلس به نظام پارلمانی چشم دوخته اند ، محل پرسش است. اما ناگفته نماند که نظام پارلمانی معایب و محاسنی دارد که برای هر مدل از آن ، تحلیل و تفسیرهای فراوانی نوشته شده است. منظور از مدل های آن اینست که نظام سیاسی یک کشور می تواند ریاستی ، پارلمانی و هم نیمه ریاستی و نیمه پارلمانی باشد. حوزه اختیارات نخست وزیر و رئیس جمهور نیز تابع این شکل و قالب بندی سیاسی خواهد بود.

حال باید دید که چرا امروز به این امر دامن زده می شود ؟ از طرف دیگر نباید فراموش کرد که دموکراسی مستقیم در نظام ریاست‌جمهوری منتخب از آرای مستقیم مردم بیشتر از نظام پارلمانی رعایت می‌شود.

عزت‌الله یوسفیان‌ملا، دبیر فراکسیون لوایح مجلس خبر داده بود که «برای بازنگری در قانون اساسی نمایندگان قصد دارند نامه‌ای را به مقام معظم رهبری تقدیم کنند یا اینکه معظم‌له، دستور بازنگری قانون اساسی را ‌به رئیس‌جمهور ابلاغ کنند». در همین حال امیر کولیوند، رئیس کمیسیون شوراها در مجلس نیز تأکید کرده باید مطالعات منسجمی در زمینه نظام پارلمانی از سوی نهادهای پژوهشی مجلس و شورای نگهبان انجام شود.

اگر این پیشنهادات صرفا مبنایی برای حرکت های بعدی است ، باید گفت که اصولگرایان دست به یک کودتای سفید زده اند. چرا که همگام با تغییر و بازنگری در قانون اساسی باید به وجود احزاب در جمهوری اسلامی هم توجه داشت. متأسفانه ما از تحزب قوی در ایران برخوردار نیستیم. توسعه احزاب بدون تردید به کمک توسعه دموکراسی می‌آید و به همین خاطر باید از تجربه جهانی در این زمینه استقبال کرد و نسبت به توسعه حزبی کشور تلاش کنیم که اگر چنین شود، شاید لازم نباشد به مسئله نظام پارلمانی وارد شویم، مسئله‌ای که بدون تردید نیازمند تغییر قانون اساسی بوده و زمان و انرژی زیادی را به خود اختصاص خواهد داد.

 یوسفیان‌ملا  نماینده اصولگرای مجلس در توضیح اینکه چرا باید امروز به فکر نظام پارلمانی در کشور باشیم، گفته «مقام معظم رهبری در سال ۹۰ در سفر به کرمانشاه موضوع ایجاد نظام پارلمانی در کشور را مطرح کردند و فرمودند نه در آینده دور و نزدیک، اما ایجاد نظام پارلمانی مسئله‌ای قابل‌بحث است. مجلس اگر بخواهد با دولت تعامل داشته باشد، باید چشم‌پوشی‌های فراوانی را انجام دهد، در حال حاضر مجلس مسائل فراوانی را می‌بیند ولی به خاطر تعامل صحبتی نمی‌کند».

اینکه مجلس چه مسائل فراوانی را می بیند و به خاطر ”تعامل“ از حق خودش کوتاه می آید را یوسفیان ملا باز نمی کند. آیا بحث بر سر سیاست های اقتصادی آقای روحانی است یا موضوع مربوط به سیاست خارجی است؟ آیا اصولگرایان در مجلس به واقع چشم پوشی های فراوانی انجام داده اند؟ یا این آقای روحانی بود که امتیازهای کلانی به مجلس در انتخاب وزرا داد؟

مهم اینست که در بحث بازنگری قانون اساسی ، به این بیاندیشیم که این بازنگری باید در چارچوب مصالح نظام و عطف به تغییر شرایط صورت گیرد و حتی به جای نظام پارلمانی، به فکر توسعه حزبی باشیم. در حال حاضر خیلی ضرورتی برای طرح موضوع نظام پارلمانی در کشور نمی‌بینیم. هم اکنون در بحث نظام سیاسی کشور که مبتنی بر انتخاب مستقیم توسط مردم است، مشکل ویژه ای مشاهده نمی شود. مشکل در فقدان احزاب است و نظام پارلمانی زمانی اثرگذار خواهد بود که احزاب فراگیر و قدرتمند داشته باشیم.

هر چند که در این میان برخی افراد هستند که از نظام پارلمانی دفاع می کنند و آنرا شیوه ای در مبارزه با رانت های سیاسی می دانند. چرا که برخی استانداران و حتی وزرا بدلیل انتصابشان از طرف رئیس جمهور و هیأت دولت اساسا با مجلس هماهنگ نیستند ، در صورتی که در نظام پارلمانی نخست وزیر بعد از رأی‌آوردن از طرف مجلس مأمور به خدمت می گردد و همواره به آن پاسخگوست.

با اینحال در دنیای مدرن امروز و در کشورهایی که سابقه بیشتری در انتخابات دارند، حتی به رئیس‌جمهوری که با رأی مردم انتخاب می‌شود هم چک سفید امضا نمی‌دهند و برخی موضوعات مهم را با ارجاع به آرای عمومی بازنگری می‌کنند. از جمله همه پرسی که یک شیوه مهم است. مثال آن هم در کشور سوئیس بود که در موضوع ارائه یارانه، دولت سوئیس به آرای عمومی مراجعه کرد.

فراموش نباید کرد که بازگشت به رأی مستقیم مردم روزبه‌روز در نظام‌های دموکراتیک بیشتر می‌شود. بنابر این طرح بحث نظام پارلمانی با این توضیح در دموکراسی یک عقب‌نشینی بوده و به‌هیچ‌روی حامی منافع ملی ما نیست. بهمین خاطر باید گفت این پیشنهاد از سوی اصولگرایان مبین یک بازی دو سر باخت است که اگر آنها کشور را به آن سمت سوق دهند ، بی تردید بر آشوب های فراوانی دامن خواهند زد.

روی این مطلب کامنت بگذارید

Please enter your comment!
Please enter your name here