حسین صفوی

این روزها كشور همسایه مان عراق و به طور خاص اقلیم كردستان در شرایط خاصی به سر می برد. از یك سو پایان مناقشه نظامی و نبردها با داعش و از سوی دیگر چشم اندازهای جدید پساداعش سوریه و عراق را كانون تحولات مهمی نموده است.

در این میان اقلیم كردستان با یك وضعیت عجیبی طی 20 روز اخیر مواجه بود. از برگزاری همه پرسی استقلال كردستان در روز 23 مهر تا كنون ، می توان گفت كه هر روزش شاهد ماجراهای زیادی بودیم از جمه كنترل گذرگاههای مرزی.

در همین حال حیدر العبادی, نخست وزیر عراق, روز سه شنبه بار دیگر از اقلیم کردستان خواست تا همه گذرگاه های مرزی را به نیروهای دولت مرکزی تحویل دهد.حیدالعبادی گفت: «کمیته ای بر استقرار دوباره نیروهای فدرال در مناطقی که از سال ۲۰۰۳ تحت کنترل اقلیم کردستان بوده, نظارت می کند.»این امر را البته باید به گذر زمان سپرد تا دید كه وضعیت در نوارهای مرزی اقلیم كردستان با تركیه و سوریه به چه منوال تعریف می گردد.هر چند كه دولت مرکزی عراق با غیرقانونی خواندن این همه پرسی, از اقلیم کردستان عراق خواست تا همه گذرگاه های مرزی را به دولت مرکزی تحویل دهد اما اقلیم كردستان این امر را در ابتدا نپذیرفت اما همین دیروز مجبور به تحویل دهی پست ها و ایست بازرسی نقاط مرزی گردید. بغداد همچنین با گسیل نیروهای خود به استان نفت خیز کرکوک کنترل این منطقه را به دست گرفت كه البته این امر هم با یك وضعیت بغرنجی به پایان رسید و عراق در آستانه یك جنگ داخلی بود.

دولت مرکزی عراق همه پروازهای بین المللی از مبدا و به مقصد اقلیم کردستان را ممنوع اعلام کرده بود و عملا بدلیل همه پرسی ، این اقلیم با یك نوع تحریم سه جانبه مواجه بود. یعنی از طرف عراق و تركیه و ایران.در طول دو هفته گذشته درگیری های پراکند ه ای نیز میان نیروهای اقلیم کردستان و دولت مرکزی عراق رخ داده و این امر نیز تبعات نظامی در پی داشت.

اما آنچه كه در این میان مهم بود ، وضعیت بغرنج سیاسی بعد از همه پرسی بود.

شایان یادآوری است كه آمریکا اساسا در این بازی وارد حمایت از اقلیم و سیاست كردستان مستقل نشد اما ریاست اقلیم گمان می کرد این حمایت مكفی را از آمریكا خواهد داشت. واشنگتن حمایتش را از بارزانی اعلام نکرد و گفت که زمان همه پرسی نامناسب است و كم كم موضع آمریکا تغییر یافت و اعلام کرد که همه پرسی غیرقانونی است. بخشی از شکست همه پرسی اتفاقا به این خاطر بود که رئیس اقلیم نتوانست حمایت و رضایت غرب را  در این راستا كسب كند.

از دست دادن کرکوک هم ضربه اقتصادی بر حکومت اقلیم بود و به لحاظ روحی و روانی اثر منفی در نیروهای پیشمرگه برجای گذاشت. نكته اینجاست كه این شهر به جهت تاریخی مورد توجه کرد ها است که در مقابل اعراب و ترکمن ها مدعی حضور تاریخی خود در آن هستند و علاوه بر این, وجود حوزه های قابل توجه نفت و گاز در پیرامون آن برای حکومت اقلیم ارزش اقتصادی بی همتایی داشت.

اختلاف و تقابل پس از همه پرسی بین دولت اقلیم و دولت مرکزی در بغداد می رفت تا معادله امنیت را در عراق بر هم بزند و تقابل را به داخل اقلیم می کشاند و از این بابت اصلیترین هزینه را خود كردها می دادند. به طور خاص همان طور كه فوقا اشاره شد ، آمریكا در این میان سكوت پیشه كرده بود و تنها دعوت به آرامش می كرد. نتیجه وضعیت، استعفای مسعود بارزانی در روز یک شنبه 29 اکتبر بود که خیلی ها از روزهای قبل انتظار شنیدنش را داشتند و بعد هم او نطق تلویزیونی ایراد کرد تا کناره گیری خود را به اطلاع عموم برساند. با وجود اینکه نطق او برای بیان کناره گیری از قدرت بود اما چیزی که گفت بیشتر معنای حفظ قدرت را داشت به خصوص در آن قسمت که رقبای قدیمی خود در میان کرد ها را فراموش نکرد و گفت: رقبایی که شهر کرکوک را به نیروهای عراقی بدون جنگ تسلیم کردند مرتکب خیانتی بزرگ شدند و بعد هم ادامه داد: انتظار نداشتیم شاهد چنین خیانت بزرگی در کرکوک باشیم. آنچه در کرکوک رخ داد, شکافی بزرگ ایجاد کرد. 

این شكاف بزرگ در واقع همان آتش زیر خاكستری است كه ممكن است یكبار دیگر از اقلیم كردستان سر بر آورد. فراموش نباید كرد كه تنها چند روز پس از تصرف کامل موصل بود که بارزانی گفت: “دولت مرکزی عراق کنترل همه چیز را از دست داده است . زمان آن فرا رسیده که کردها, هویت و نقشه ی آینده خود را مشخص کنند”. بارزانی بی ثباتی عراق و ضعف دولت مرکزی را فرصتی می دانست که باید از آن برای اجرای طرح استقلال کردستان استفاده کند.  حال كه این طرح شكست خورد ، باید دید كه روابط بین اقلیم و دولت مركزی از یك طرف و روابط بین دو جناح اصلی كرد در اقلیم چه خواهد شد.

آنچه كه بیش از همه مهم است ، روابط اقلیم با كشورمان است. از آنجا كه مرزهای غربی كشورمان همواره آبشخور حوادث گوناگون بوده ، اكنون باید دید تا 8 ماه آینده كه انتخابات سراسری و اقلیم برگزار می گردد ، مرزهای غربی كشورمان تا چه میزان دستخوش ناامنی ها و بحرانهای تازه خواهد شد.

روی این مطلب کامنت بگذارید

Please enter your comment!
Please enter your name here