سعید ایزدی

” ایتر“ یا همان راکتور گرماهسته ای آزمایشی یک پروژه تحقیقاتی بین المللی در زمینه انرژی هسته ای است که مرکز آن در شهر کاراداش در جنوب فرانسه است. صرف نظر از ابعاد تکنیکی و علمی این پروژه که به گداخت هسته ای نیز مشهور است اهمیت این پروژه در بخش صنعت هسته ای حساسیت زیادی را به طور خاص این سالیان در پی داشته است. سال گذشته گزارشاتی منتشر شد که هزینه این پروژه عظیم بالغ بر میلیاردها دلار می شود.

اما آنچه که پروژه ایتر را برای ما مهم می سازد ، در کنار بعد فنی آن مسئله سیاسی و تبعات آنست.

15 آبان سال گذشته برنارد بیگوت, مدیرکل پروژه ایتر  در سازمان انرژی اتمی, با علی اکبر صالحی دیدار و با او گفت‌وگو کرد. وی همچنین با متخصصان گداخت هسته‌ای هم دیدار نمود و این دیدار با حضور کارشناسان دو طرف انجام شد. بعد از این دیدار بود که مرحوم هاشمی در دیدار با جمعی از تولیدکنندگان, صنعتگران و بازرگانان جوان عضو خانه صنعت, معدن و تجارت در روز ۲۰ آبان اظهار داشت که” از ایران برای عضویت یا وابستگی در این صنعت دعوت کردند که اول سه شخصیت علمی و رسمی کشور به فرانسه رفتند و اخیرا, مسئولان این بخش به ایران آمدند و پس از مذاکره و توافق با مسئولان, از واحد علوم و تحقیقات دانشگاه آزاد اسلامی نیز بازدید کردند.“

اهمیت پروژه ایتر برای شخصیتی نظیر مرحوم هاشمی بسیار روشن بود. منافع این قبیل پروژه های کلان که نقش استراتژیک در صنعت هسته ای ایفا میکنند نمی توانست از چشمان نافذ ایشان دور بماند و هم و غم مرحوم هاشمی برای توسعه و نقش جوانان در همه ابعاد نشان از بصیرت آن فقید داشت.

رئیس فقید مجمع تشخیص مصلحت نظام, در دیدار با جمعی از دانشجویان در ۱۷ آذر سال گذشته نیز با بیان سوابق علمی ایران وجهان در جوش هسته‌ای (ایتر) و تلاش بشریت برای استفاده از سیستم کار خورشید در جهت تولید انرژی‌ , اظهار داشت: ”یکی از دستاوردهای بزرگ برجام این است که ایران را عضو۷ کشور مهم دنیا کرده‌اند که از سال‌ها قبل دارند نخستین نیروگاه را در فرانسه می‌سازند.“ وی تربیت دانشجو را یکی از خواسته‌های مسئولان ایتر از ایران دانست و گفته بود:” قرار شد تربیت دانشجو به عنوان هزینه‌ای که حق عضویت ایران است, در کشور ما انجام شود. “

اهمیت این پروژه برای همه دست اندرکاران صنعت هسته ای گویا بود و بهمین خاطر از سال گذشته مقدمات پیوستن کشورمان به این پروژه عظیم فراهم شده بود.آقای صالحی و رییس سازمان انرژی اتمی ایران در مراسم ” روز ملی فناوری هسته­ ‌ای”  در روز 20 فروردین اظهار داشت :‌ تاکنون اقدامات مقدماتی جهت حضور مؤثر کشورمان در این پروژۀ راهبـردی صورت گرفتـه و مرحلـه نهـایی عضویت جمهـوری اسلامی ایـران در پروژۀ “ایتـر “در حال پیگیری است.

اما سرانجام این رفت و آمدها و مثبت گویی ها به کجا ختم شد؟

همین دیروز بود که یکی از مسئولان طرح «ایتر» که خواست نامش فاش نشود, گفته است که واشنگتن از طریق کرسی خود در شورای مدیریت این پروژه, از مشارکت ایران در پروژه مذکور ممانعت کرده است؛ چرا که حضور ایران می بایست به اتفاق آراء به تصویب می رسید.

به بیانی دیگر آمریکا موافق حضور ایران در ایتر نیست. این پروژه ای حساس است و دانشجویان و اساتید ایرانی طبعا در آموزش ها و تحقیقات صنعت گداخت هسته ای نقش خواهند داشت و از این بابت به طور خاص دولت آمریکا نمی تواند به سادگی حضور ایران را نادیده بگیرد.

نکته قابل توجه اینجاست که از زمان به اجرا در آمدن برجام, مقام های کشورمان وعده پیوستن به این پروژه را داده اند اما حالا عضویت ایران در این پروژه با مخالفت آمریکا روبه رو شده است. نتیجه هم طبعا روشن است و می توان گفت که مانند سایر پروژه های کلان علمی و تخصصی این آمریکاست که هزینه اصلی را بردوش دارد و در واقع حق عضویت خود را بر همگان تحمیل می کند.

آنچه که برای ما مهم بود کسب مهارتها و فن آوری های نوین در صنعت هسته ای است که بواسطه این پروژه می شد نسل جدیدی از دانشجویان فیزیک هسته ای و پلاسما را تربیت کنیم. با اینکه تا الان نتیجه نهایی مشخص نشده است اما می توان از هم اکنون نتیجه نهایی را حدس زد.

خوب می بود جناب دکتر صالحی و آقای کمالوندی قبل از تحقق وعده ها، از تضمین های مکفی خبر می دادند و بعد سند های عریض و طویل همکاری در این پروژه را امضا می کردند. طبعا اگر مشارکت ایران در ایتر صورت عملی به خود نگیرد و ایران از عضویت دائمی در آن باز بماند ،‌این یک امتیاز منفی دیگر پسابرجامی برای دولت آقای روحانی خواهد بود که بیشتر وعده ها بدون تضمین در حد شعار باقی مانده و هنوز برجام نتوانسته گره اصلی مشكلات را در اوج بحرانهای كنونی حل كند. شاید بتوان گفت كه اگر دولت فرانسه بخواهد بعنوان حافظ برجام در برابر آمریكا قدی علم كند ، دفاع از عضویت دائم ایران در پروژه ایتر ، یكی از اولین گام ها در این راستاست. اگر خلاف آن ظاهر شود ، نتیجه ای جز تنش های فزاینده در برابر آمریكا و هم اروپا نمی توان گرفت.

 

روی این مطلب کامنت بگذارید

Please enter your comment!
Please enter your name here