برداشتن همه تحریم های ایران یکی از وعده های اصلی حسن روحانی در انتخابات ریاست جمهوری 96 بود. وی روز جمعه 22 اردیبهشت 96 در آخرین مناظره تلویزیونی نامزدهای انتخاباتی گفت که آمادگی دارد بقیه تحریم‌های ایران را بردارد:«آمادگی دارم در چهار سال بعد غیر از تحریم‌های هسته‌ای، بقیه تحریم‌ها را هم بردارم و عزت و منفعت ایران را برگردانم».

روحانی به نمونه‌ تحریم‌های غیرهسته‌ای اشاره نکرد اما پرواضح بود که منظور وی سایر تحریم‌های اتحادیه اروپا و آمریکا به خاطر فعالیت‌های نظامی، موشکی، حمایت از گروه های مقاومت و مسئله نقض حقوق بشر است. البته این وعده در زمانی مطرح شد که در ایالات متحده، دولت دونالد ترامپ بر سر کار آمده بود، که مواضع سرسختانه‌ای در قبال جمهوری اسلامی ایران دارد و بارها سخن از پاره کردن برجام به میان آورده است.

بسیاری از مردم ایران که از اوضاع نامطلوب اقتصادی کشور خسته شده بودند و عامل اصلی این اوضاع را تحریم های تحمیلی سالیان اخیر اتحادیه اروپا و آمریکا بر ایران می دانستند؛با  شنیدن این سخنان حسن روحانی و امید به اینکه پول ملی دوباره ارزش خود را در بازار به دست بیاورد، رای خود را با نام او به صندوق های رای گیری انداختند.

البته پیش از این و در دولت یازدهم که حسن روحانی سکاندار آن بود پس از ماه ها مذاکره بین ایران و 1+5، طرفین به توافق نامه ای با نام اختصاری برجام یا برنامه جامع اقدام مشترک دست یافته بودند که طی آن قرار بود ایران با انجام اقداماتی، اعتماد طرف مقابل را جلب کند تا طرف مقابل نیز به تعهدات خود یعنی برداشتن تحریم ها عمل کند.

پس از تمام مخالفت هایی که با برجام در ایران شکل گرفت و نهایتا تصویب آن در مجلس شورای اسلامی، روند اجرای برجام آغاز شد و ایران شروع به انجام تعهدات خود از جمله پاکسازی ذخایر اورانیم غنی شده ،قطع ذخیره‌سازی اورانیوم با غنای کم تا ۹۸ درصد،کاهش تعداد سانتریفیوژها به دوسوم و بازطراحی راکتور آب سنگین اراک و سایر تعهدات کرد.1+5 نیز متقابلا برخی تحریم های مرتبط با هسته ای ایران را تعلیق کرد که آن هم حرف و حدیث بسیار دارد.

روحانی در نخستین سالگرد اجرای برجام، این توافق را پیروزی ملت ایران در اخلاق دانست و گفت: ما از لحاظ سیاسی نیز پیروز شدیم؛ به دنیا گفتیم که ایران نظامی نیست که با او رفتار امنیتی شود.

وی اضافه کرد: ما در اخلاق پیروز شدیم. هیچ کسی تردید نکند که برجام پیروزی ملت ایران در اخلاق است. ما به دنیا گفته بودیم دنبال سلاح هسته ی و کشتار جمعی نیستیم. گفته بودیم آنچه راجع به نظام و ایران نسبت به سلاح کشتار جمعی گفته می شود، دروغ و اتهام است.

وی گفت: ما در برجام برای دنیا به اثبات رساندیم ملت و نظام ایران، نظامی راستگوست و آنها که علیه این نظام به ناروا سخن گفتند، امروز در تاریخ جهان و در پیشگاه اخلاق باید سرافکنده باشند.

اما در این میان، مسئله اصلی این بود كه تحریم های ایران فقط به خاطر مسئله هسته ای نبود و فعالیت های موشکی و نقض حقوق بشر و اینگونه موارد نیز بخش مهمی از تحریم ها را شکل می داد. مسئله موشکی و دفاعی خط قرمز نظام محسوب می شد و دولت مجاز به مذاکره در این مورد نبود.

ترامپ در زمان انتخابات ریاست جمهوری آمریکا گفته بود مهم ترین اولویتش در کاخ سفید برچیدن توافق هسته ای آمریکا با ایران خواهد بود و مدعی شده بود این توافق یک فاجعه برای آمریکا و اسراییل است. پس از اینکه ترامپ به عنوان ریاست جمهوری ایالات متحده برگزیده شد و سخن از پاره کردن برجام به میان آورد؛ روحانی واکنش نشان داده و گفت: شما ببینید در انتخابات آمریکا آقایی انتخاب شده وچه سر و صدا و تزلزلی در ذهن سیاستمدارها در اروپا، شرق دنیا، آسیا  و در بخش‌هایی از قاره آمریکا پدید آمده اما تنها کشوری که همانطور که مقام معظم رهبری فرمود از آمدن این آقا نه خوشحالیم و نه غم‌زده‌ایم، ایران است. هر برنامه‌ای هم دارد بعدها معلوم خواهد شد و ما راه و مسیر خودمان را خواهیم رفت.

وی گفت: او ممکن است خیلی چیزها دلش بخواهد، دلش بخواهد برجام را تضعیف و یا پاره می‌کند، مگر ما می‌گذاریم و مگر ملت ما می‌گذارد. آمریکا نمی‌تواند در مسیر استقامت و ایستادگی ملت ایران تاثیرگذار باشد.

حسن روحانی در مرداد 94 گفته بود: آذر92 گفتم ساختمان تحریم ترک خورده است و امروز در کنگره و سنا اذعان دارند که ادامه تحریم امکان پذیر نیست و این بدان معنا است راه و مسیری که ایران اسلامی در این دوره طی کرده ، موفق بوده است.همان طور که ساختمان تحریم ها ترک خورده ، پایه های هرگونه تلاش برای برگرداندن همان فضای امنیتی نیز فروریخته و دیگر نمی توانند آن فضا را برگردانند.

عدم وضع هیچ تحریم جدیدی از طرف شورای امنیت سازمان ملل بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران،عدم وضع تحریم جدیدی از طرف اتحادیه‌ی اروپا بر فعالیت‌های هسته‌ای ایران از جمله مفاد برجام بود و طبق آن دولت آمریکا باید با همکاری مستمر و ایفای نقش متناسب رئیس جمهور و کنگره، مانع اعمال تحریم‌های جدید علیه فعالیت‌های هسته‌ای ایران می شد.

اما با این وجود نه تنها رئیس جمهور جدید آمریکا بارها عدم پایبندی خود را به برجام نشان داد بلکه  کنگره آمریکا بیش از شانزده بار اقدام به تحریم علیه ایران و نقض برجام کرد، که این حکایت از عدم‌پایبندی این کشور به قوانین بین‌المللی دارد.

با همه این مشکلات دولت روحانی تمام و کمال به حمایت از برجام می پرداخت تا زمانی که بحث خروج آمریکا از برجام مطرح شد و دولت عنوان کرد که برای اثبات حقانیت و شفافیت برنامه هسته ای خود به جهان ، برجام را با دیگر اعضای 1+5 ادامه خواهد داد و همچنان بر برجام اصرار میکرد.

همه حمایت های روحانی از برجام و امیدهایی که به آن بسته بود روز به روز با مواضع خصمانه آمریکا در حال فروپاشی بود. ترامپ شهریورماه سال جاری در سخنرانی خود در سازمان ملل گفت: ایران مدعی است که می‌خواهد با فروش منابع نفتی‌اش برای مردم کشورش شرایط بهتری فراهم کند اما عملا پولی که به دست می‌آورد صرف تغذیه حزب‌الله می‌کند که آن هم صرف کشتار مردم بیگناه از مسلمان و غیر مسلمان و اعراب صلح جو در کشورهای عربی و اسراییل می‌شود.

او  ایران را صادرکننده «ناآرامی، ترور و خونریزی» توصیف کرد و گفت تهران علنا «مرگ بر آمریکا» می‌گوید و از نابودی اسرائیل صحبت می‌کند و گفت: ما هرگز در قراردادهای یک‌طرفه‌ای که هیچ سودی برای آمریکا نداشته باشد، باقی نخواهیم ماند.

دونالد ترامپ افزود: نمی‌توانیم اجازه دهیم ایران به گسترش بی‌ثباتی ادامه دهد. اگر توافقی بخواهد پوششی برای اقدامات ثبات‌زدای ایران باشد، نمی‌توانیم به آن پایبند باشیم. توافق هسته‌ای مایه شرم ایالات متحده است.

با این حال حمایت های روحانی از برجام ادامه داشت تا اینکه که  دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا شامگاه  جمعه 21 مهرماه، پس از ماه ها جنجال آفرینی تبلیغاتی درباره برجام راهبرد جدید دولتش را در این باره از تریبون کاخ سفید اعلام کرد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را در لیست تحریم های خود قرار داد.

وی با بیان اینکه توافق هسته ای سال 2015 میلادی با ایران یکی از بدترین توافق هایی است که آمریکا وارد آن شده است؛ افزود: شعارهای معروف ایران مبنی بر مرگ بر آمریکا و مرگ بر اسراییل شدت تهدید های ایران را نشان می دهد.

رئیس جمهور آمریکا اعلام کرد ایران به روح توافق هسته ای سال 2015 میلادی پایبند نیست. به وزارت خزانه داری آمریکا این مجوز را داده ام که تحریم هایی جدید را ضد ایران اعمال کند. ترامپ اعلام کرد ما توافق هسته ای ایران را تایید نمی کنیم و از دولت و کنگره می خواهم نواقص این توافق را برطرف کنند. وی افزود به دولت دستور می دهم با کنگره و متحدان آمریکا به طور نزدیک کار کند تا ایرادهای توافق هسته ای ایران برطرف شود.

وی گفت به وزارت خزانه داری آمریکا این مجوز را داده ام که تحریم هایی جدید را ضد ایران اعمال کند. تصمیم گرفتیم مجازات هایی را در خارج از چارچوب توافقنامه هسته ای بر ایران اعمال کنیم، این مجازات ها، برنامه موشکی ایران را هدف قرار خواهد داد.

ترامپ افزود: پایبندی ایران به توافق هسته ای را تایید نمی کنم. تهدیدات بیش از پیش شده اند. ایران، توافق هسته ای را نقض کرده است. تحریمهایی علیه سپاه وضع خواهیم کرد. اگر ایران به نقض توافق ادامه دهد ممکن است از آن خارج شویم.

گفتنی است که پیش از این نیز طرح «قانون مقابله با اقدامات بی‌ثبات ساز ایران» در مجلس سنا مطرح شد که شامل وضع تحریم‌هایی در ارتباط با برنامه موشک بالستیک، اتهام واهی ارتباط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با «اقدامات تروریستی» و نقض حقوق بشر شهروندان ایرانی بود.

سخنان ترامپ علیه ایران با واکنش سریع حسن روحانی، رئیس جمهوری ایران مواجه شد و وی در برنامه زنده تلویزیونی گفت: ملت ایران ملتی نیست که با حرف‌های ناروا و سخنان تنفرانگیز بخواهد در برابر یک دیکتاتور سر فرود بیاورد و ملت بزرگ ایران تاکنون در برابر هیچ قدرتی سر تسلیم فرود نیاورده و نخواهد آورد.

وی افزود: به نظر من یک‌بار دیگر برای مردم ما روشن شد که دولت آمریکا، دولتی است که علیه مردم منطقه، علیه ملت ایران و علیه ملت‌های مظلوم، همواره خط قبلی خودش را می‌خواهد ادامه دهد،

روحانی تصریح کرد: سخنان ترامپ نشان داد که برجام مستحکم‌تر از آن چیزی است که این آقا در دوران رقابت انتخاباتی فکر می‌کرد. ماه‌ها از حکومت جدید آمریکا گذشته و مداوم علیه برجام شعار می‌دهد. تازه که می‌خواهد درباره برجام تصمیمی بگیرد، می‌گوید من می‌خواهم با همکاری کنگره به برجام تبصره بزنم. نمی‌داند که به برجام نه ماده‌ای اضافه می‌شود، نه تبصره‌ای و نه بندی.

وی گفت: مردم بزرگ ایران دیدند که برای اولین بار، آمریکا در برابر یک تعهد چندجانبه بین‌المللی، موضع گرفت و بلافاصله کشورهای بزرگ دنیا و اتحادیه اروپا، در برابر آمریکا موضع گرفت. آمریکا امروز، تنهاتر از همیشه در برابر برجام و توطئه‌هایش علیه ملت ایران است.

روحانی با بیان اینکه  سپاه پاسداران در برابر گروه‌های تروریستی ساخته شده توسط آمریکا می‌ایستد و ایستادگی می‌کند و تا نابودی آنها از پای نمی‌نشیند؛ افزود: سپاه پاسداران، به عنوان نیروی قدرتمندی است که مردم ایران، همواره در کنار سپاه بودند و سپاه همیشه در کنار مردم بوده است و از کشور خودش قبل از جنگ تحمیلی در برابر گروهک‌هایی که خود شما آنها را علیه ملت ایران تحریک کردید، ایستادگی و مقابله کرد و در دوران جنگ تحمیلی نیز در برابر متجاوزین ایستاد و امروز هم به ندای مظلومیت مردم مظلوم منطقه، پاسخ مثبت داده و پاسخ مثبت خواهد داد.

رئیس جمهوری ایران گفت: آیا سپاه فاسد است یا دولت و نیروهای مسلحی که همواره در این منطقه علیه استقلال ملت‌ها مداخله و تلاش کردند؟ آیا دولت ایران دیکتاتور است، دولتی که تمام ارکانش با انتخابات و با رأی مردم است یا دولت‌هایی که موردحمایت آمریکا هستند و هنوز قبیله‌ای کشور خودشان را اداره می‌کنند و یک بار رنگ انتخابات را در کشور خودشان ندیده‌اند؟ رژیمی که در این منطقه بر مردم مظلوم فلسطین و لبنان و دیگر کشورهای منطقه ظلم کرده و ظلم می‌کند ، شما حامی آن رژیم هستید اما نیرویی که با تروریسم در منطقه مبارزه می‌کند و هیچ‌گاه به هیچ کشوری تجاوز نکرده، ‌نسبت به آنها لحن بی‌ادبانه را بکار می‌گیرید.

وی عنوان کرد: هدف آمریکا این است که دنیا را نسبت به ایران و برجام متزلزل کند و در نهایت می‌خواهد جلوی سرمایه‌گذاری و رشد اقتصادی و رونق اقتصادی را بگیرد، علی‌رغم حرف‌های ترامپ و علی‌رغم اهداف شوم سیاستمداران آمریکایی ملت ما برای رشد و رونق اقتصادی، بیش از پیش تلاش خواهد کرد و فرمان رهبری را برای اقتصاد مقاومتی اجرایی و عملیاتی خواهد کرد.

این سخنان روحانی در واکنش به اظهارات ترامپ موجی از تعجب را در بر داشت چرا که پس از ماه ها حمایت دولت روحانی از برجام و پایبندی طرفین به آن ، حسن روحانی از خود نرمش نشان داد و با حمله به طرف آمریکایی  همان نظر مخالفان برجام یعنی قابل اعتماد نبودن آمریکا را عنوان کرد. البته وی پیش از این نیز گفته بود در صورت خروج آمریکا از برجام، ایران همچنان به برجام متعهد خواهد بود.

پس از این نیز آمریکا با ادعای عدم پایبندی ایران به برجام،  پیش نویس طرح تشدید نظارت بر برجام را مطرح کرد. براساس این متن، در صورتی که ایران اقدام به آزمایش پرواز، تولید و یا استقرار موشک‌های بالستیک قاره پیمای قادر به حمل کلاهک هسته‌ای کند، تحریم‌های کنگره علیه تهران به صورت خودکار بازخواهد گشت.

این مورد شامل تبدیل موشک‌های ماهواره بر به موشک بالستیک قاره پیما و هر تلاشی برای دستیابی پنهانی به مواد هسته‌ای و یا تجهیزات هسته‌ای برای تولید آن از خارج از ایران نیز می‌شود.

این طرح همچنین مفاد مربوط به محدودیت ایران در غنی سازی و ذخیره اورانیوم و بهره برداری از انواع خاصی از سانتریفیوژ‌ها را به طور مؤثر دائمی می‌کند.

افزون بر این، اگر ایران از ارائه دسترسی کافی به هر سایتی از جمله سایت‌های نظامی در صورت درخواست آژانس بین المللی انرژی هسته‌ای سرباز زند، برجام را نقض کرده است. مهم‌تر از همه آنکه، این طرح همه تاریخ‌های انقضای مربوط به محدودیت‌های پیش بینی شده در برجام در مورد فعالیت‌های هسته‌ای را یکجا لغو می‌کند.

باید گفت که عاملیت اصلی تحریم های ایران را آمریکا بر عهده دارد و دولت روحانی نیز به این نتیجه رسیده است که آمریکا آن هم با وجود افرادی چون ترامپ اصلا قابل اعتماد نیست.بنابراین دولت روحانی اکنون بر سر یک دوراهی گیر کرده است که آیا بر اساس غروری که درباره برجام دارد؛ همچنان بر برجام پافشاری کند یا با توجه به بدعهدی های طرف مقابل از برجام صرف نظر کند و مشکلات اقتصادی کشور را از راهی دیگر پیگیری کند. البته این نکته هم قابل توجه است که طرفین دیگر مذاکره نیز تحت نفوذ آمریکا قرار دارد. به هرحال با روندی که روحانی در پیش گرفته است به نظر می رسد پایبندی بر اجرای برجام در هر صورتی راهبرد اصلی دولت است.

در پایان می توان گفت که وعده روحانی برای برداشتن سایر تحریم های ایران از جمله تحریم های موشکی، حقوق بشر و حمایت از گروه های مقاومت، امکان پذیر نیست و در واقع می توان گفت که اظهارات وی در زمان انتخابات مبنی بر برداشتن همه تحریم ها، وعده پوچی بیشتر نبوده است.

گزارش از شاهین شکوهی

 

روی این مطلب کامنت بگذارید

Please enter your comment!
Please enter your name here